สกู๊ปพิเศษ
“หนังสือเรียน” ไม่ได้มีเพียงตัวอักษร แต่สะท้อนถึงระบบการจัดการงบประมาณ และความโปร่งใสที่สังคมต้องจับตา องค์การค้าของสำนักงานส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา หรือ องค์การค้าของ สกสค. จัดตั้งขึ้นเพื่อสนับสนุนครูและบุคลากรทางการศึกษา หนึ่งในภารกิจสำคัญ คือ “การจัดพิมพ์และจำหน่ายหนังสือแบบเรียนให้กับโรงเรียนในสังกัดกระทรวงศึกษาธิการ” เพื่อให้ครูและผู้เรียนเข้าถึงองค์ความรู้ในราคาที่เหมาะสม ทุกปีการจัดซื้อจัดจ้างพิมพ์หนังสือแบบเรียนองค์การค้าของสกสค.มักจะมีปัญหาขลุกขลักบ้าง ซึ่งปีงบประมาณ 2569 ก็เช่นกัน กว่าจะได้จัดซื้อจัดจ้างก็ต้องมาลุ้นกันกว่าจะผ่านไปได้ก็เล่นเอาหืดขึ้นคอ.. ต่อจากนี้ก็ต้องมาลุ้นกันอีกว่าจะพิมพ์และส่งหนังสือกันทันเปิดเทอมรึเปล่า
แล้วก็มีคำถามอีกว่า…หนังสือที่ผลิต “ตอบโจทย์ผู้เรียนจริงหรือไม่” กระบวนการจัดพิมพ์ “คุ้มค่า โปร่งใส และตรวจสอบได้แค่ไหน”“หนังสือเพื่อนักเรียน…หรือธุรกิจที่ต้องตั้งคำถาม?”
ที่ผ่านมา กระบวนการผลิตหนังสือสู่ห้องเรียน เริ่มตั้งแต่การคัดเลือกเนื้อหา การจัดพิมพ์ ไปจนถึงการกระจายสู่สถานศึกษา ในทางทฤษฎี ทุกขั้นตอนควรยึด “คุณภาพและประโยชน์ของผู้เรียน” เป็นศูนย์กลาง แต่ในทางปฏิบัติ มีเสียงสะท้อนจากหลายฝ่ายว่า หนังสือบางส่วน “ไม่สอดคล้องกับการใช้งานจริง” มีการพิมพ์ “จำนวนมากเกินความจำเป็น” การกระจาย “ไม่ทั่วถึงหรือไม่ตรงกลุ่มเป้าหมาย” งบประมาณที่ต้องคุ้มค่า การจัดพิมพ์หนังสือที่เกี่ยวข้องกับงบประมาณก็จำนวนไม่น้อยทุกบาทควรแปรเปลี่ยนเป็น “โอกาสทางการศึกษา”หากมีการบริหารที่ไม่รัดกุม”สิ่งที่ควรเป็น “เครื่องมือพัฒนา”อาจกลายเป็น “ภาระงบประมาณ” ดังนั้น การดำเนินการจึงต้องโปร่งใส…หรือช่องว่างที่ต้องตรวจสอบ
และประเด็นที่ถูกตั้งคำถามมากที่สุด คือ กระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง การเลือกเนื้อหาและผู้จัดพิมพ์ การตรวจรับงานและการกระจายสินค้า ทั้งหมดนี้คือ “หัวใจของความโปร่งใส” ที่สังคมคาดหวังต้องการคำตอบ
การจัดพิมพ์หนังสือขององค์การค้า สกสค.ไม่ใช่แค่เรื่อง “ธุรกิจสิ่งพิมพ์” แต่คือเรื่องของ คุณภาพการศึกษา โอกาสของครูอนาคตของผู้เรียน และอย่างที่บอกสุดท้ายแล้ว “หนังสือเหล่านี้…ไปถึงมือผู้เรียนทันเวลา อย่างมีคุณค่าจริงหรือไม่?” ในห้องเรียนเดียวกัน เด็กบางคนใช้ “หนังสือรัฐ”อีกบางคนถือ “หนังสือเอกชน” ก็มีคำถามตามมาอีก ว่า … ต่างกันแค่ราคา หรือ “ต่างกันที่คุณภาพการเรียนรู้”
ถ้าจะเปรียบชัดๆ แบบไม่อ้อมค้อม หนังสือรัฐ จุดเด่น คือ มาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ ราคาถูก หรือฟรี ลดภาระผู้ปกครอง สอดคล้องหลักสูตรภาครัฐ แต่ก็ยังถูกตั้งคำถาม ว่า เนื้อหาอัปเดตช้าจริง รูปแบบไม่น่าสนใจ อ่านยาก เน้น “ท่องจำ” มากกว่า “คิดวิเคราะห์” ขณะที่หนังสือเอกชน จุดเด่น คือ เนื้อหาทันสมัย ปรับเร็ว อธิบายเข้าใจง่าย มีตัวอย่าง ดีไซน์ดึงดูด น่าเรียน มีเทคนิคสอบ + แบบฝึกเข้ม พูดแบบไม่ต้องอวย…กัน ซึ่งอาจคิดได้ว่า “หนังสือรัฐ หรือ เอกชน ใครคือผู้ที่ได้ประโยชน์?” เอกชน ครู นักเรียน หรือ ไอ้โม่ง?
อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนมองว่า ข้อจำกัดในเรื่องของราคาหนังสือเรียนคุณภาพแตกต่างตามสำนักพิมพ์ ไม่ได้ใช้เป็นมาตรฐานหลักทุกโรงเรียน แต่ประเด็นที่ต้องคิด คือ ไม่ใช่แค่ “เลือกหนังสือ”แต่มันคือการเลือก “วิธีการเรียนรู้” จะเอา “มาตรฐานเดียว แต่ช้า”หรือ “ทันสมัย แต่ต้องจ่ายเพิ่ม” อาจสรุปได้ว่าหนังสือรัฐ เข้าถึงได้ แต่ต้องพัฒนา หนังสือเอกชน ตอบโจทย์ แต่ไม่เท่าเทียม ดังนั้นคำถามในวันที่การศึกษาควรเท่าเทียมทำไมคุณภาพของหนังสือยังขึ้นอยู่กับว่า…ใครมีเงินมากกว่า?
“หนังสือเล่มเดียว…อาจเปลี่ยนอนาคตเด็กทั้งชีวิต”แต่ในอีกมุมหนึ่ง…มันอาจสะท้อน “คำถามที่ยังไร้คำตอบ”แต่เสียงสะท้อนจากพื้นที่ บอกว่า…หนังสือบางส่วน “ไม่ถูกใช้งานจริง”บางแห่ง “ได้รับไม่ตรงกับความต้องการ”และบางครั้ง “มากเกินจนกลายเป็นของค้าง”
เมื่อโอกาส…กลายเป็นต้นทุน ทุกเล่มของหนังสือ คือ เงินภาษี คือความหวังของผู้เรียน แต่ถ้าหนังสือ “ไม่ถูกใช้” มันไม่ใช่แค่กระดาษที่สูญเปล่า แต่มันคือ “โอกาส” ที่หายไป
คำถามจึงไม่ใช่แค่“พิมพ์ได้มากแค่ไหน” แต่คือ…“มันสร้างคุณค่าได้จริงหรือไม่?”
