ดร.อรรถพล สังขวาสี อดีตปลัดกระทรวงศึกษาธิการและอดีตเลขาธิการสภาการศึกษา เปิดเผยถึงทิศทางความเสี่ยงของโลกในอนาคต โดยอ้างอิงรายงาน The Global Risks Report 2026 ของ World Economic Forum ว่าโลกกำลังเผชิญกับ “Polycrisis” หรือภาวะวิกฤตซ้อนวิกฤต ที่มีความซับซ้อน เชื่อมโยงกันหลายมิติ และส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบเศรษฐกิจ สังคม และการศึกษา รายงานดังกล่าวซึ่งรวบรวมมุมมองจากผู้เชี่ยวชาญกว่า 1,300 คนทั่วโลกชี้ว่า ในระยะสั้น (2 ปีข้างหน้า) ความเสี่ยงสูงสุดของโลกไม่ใช่เรื่องสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่กลับเป็น
“ความตึงเครียดทางภูมิเศรษฐกิจ” ควบคู่กับ “ข้อมูลผิดและบิดเบือน” และ “ความแตกแยกทางสังคม”ซึ่งสะท้อนถึงโลกที่กำลังเผชิญแรงกดดันทางการเมืองและเศรษฐกิจอย่างรุนแรง ขณะเดียวกันแม้ประเด็น “สภาพอากาศสุดขั้ว” จะลดอันดับความกังวลลงมาอยู่ที่ 4 ในระยะสั้น แต่ไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมลดลง หากแต่ถูก “กลบ”ด้วยแรงกดดันทางภูมิรัฐศาสตร์และเศรษฐกิจที่รุนแรงขึ้นในช่วงปัจจุบันในระยะยาว (10 ปีข้างหน้า) รายงานของ WEF ยังคงตอกย้ำว่า “ความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม” จะเป็นภัยคุกคามอันดับต้นของโลก โดยเฉพาะปัญหาสภาพอากาศสุดขั้ว การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ และการเปลี่ยนแปลงของระบบโลก ซึ่งครอง 3 อันดับแรกต่อเนื่องหลายปี
ถามว่าการศึกษาต้องปรับตัวอย่างไรในโลกความเสี่ยงสูง ดร.อรรถพล กล่าวว่า ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีนัยสำคัญต่อ “ระบบการศึกษา” อย่างยิ่ง โดยเฉพาะใน 3 มิติสำคัญ ได้แก่ 1) ทักษะใหม่ในโลกข้อมูลบิดเบือน การที่ “ข้อมูลผิดและบิดเบือน” กลายเป็นหนึ่งในความเสี่ยงอันดับต้น สะท้อนว่าการศึกษาไม่สามารถเน้นเพียงความรู้เชิงเนื้อหาได้อีกต่อไป แต่ต้องพัฒนาทักษะ “คิดเชิงวิพากษ์ ( critical thinking)” และ“ความฉลาดรู้ด้านสื่อ (media literacy)” อย่างจริงจัง 2) การเรียนรู้เพื่อรับมือความไม่แน่นอน โลกที่เต็มไปด้วยความขัดแย้ง เศรษฐกิจผันผวน และเทคโนโลยีเปลี่ยนเร็ว ต้องการระบบการศึกษาที่สร้าง “ resilience”หรือความสามารถในการปรับตัว มากกว่าการผลิตแรงงานตามกรอบเดิม และ 3) การศึกษาเพื่อความยั่งยืน(Education for Sustainability) แม้ความเสี่ยงระยะสั้นจะเปลี่ยน แต่ระยะยาวยังคงชี้ชัดว่า “สิ่งแวดล้อม”คือโจทย์ใหญ่ที่สุดของมนุษยชาติ การศึกษาจึงต้องบูรณาการเรื่อง climate change, biodiversity และ sustainability เข้าเป็นแกนหลัก ไม่ใช่เพียงวิชาเลือก
“ประเทศไทยจำเป็นต้องเร่ง “ปรับโครงสร้างการศึกษาเชิงระบบ” เพื่อรับมือกับโลกความเสี่ยงสูง โดยเน้นการบูรณาการข้ามสาขา (interdisciplinary learning) การเชื่อมโยงการศึกษากับบริบทโลกจริง และการสร้างความร่วมมือระหว่างประเทศ โลกในวันนี้ไม่ได้เผชิญวิกฤตทีละเรื่อง แต่เป็นหลายวิกฤตที่เกิดพร้อมกันและเชื่อมโยงกัน การศึกษาไทย จึงต้องเปลี่ยนจาก การสอนเพื่อรู้ ไปสู่ การสอนเพื่ออยู่รอดและเติบโตในโลกที่ไม่แน่นอน” ดร.อรรถพล กล่าว
