เมื่อวันที่ 20 กันยายน 2569 นายประเสริฐ จันทรรวงทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เปิดเผยภายหลัง เป็นประธานการประชุม “พลังกรรมการสถานศึกษายกระดับโรงเรียนไทยทุกภูมิภาค“ ภาคเหนือ พร้อมเปิดแนวทางยกระดับการบริหารจัดการศึกษาให้สอดคล้องกับบริบทที่เปลี่ยนไป ทั้งจำนวนเด็กเกิดลดลง โรงเรียนขนาดเล็กเผชิญข้อจำกัดด้านทรัพยากร และการสร้างขวัญกำลังใจให้ครู โดยเตรียมเดินหน้า 3 เรื่อง สำคัญ ได้แก่ ปรับสูตรค่าใช้จ่ายรายหัวใหม่ ตั้งเครือข่ายกรรมการสถานศึกษาระดับตำบล และยกระดับคุณภาพชีวิตครู
รมว.ศึกษาธิการ กล่าวว่า กระทรวงศึกษาธิการอยู่ระหว่างคิดสูตรการจัดสรรค่าใช้จ่ายรายหัวใหม่ เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพจริงของโรงเรียน โดยเฉพาะโรงเรียนขนาดเล็กที่มีจำนวนนักเรียนน้อยและมีข้อจำกัดด้านโอกาส เพราะหากใช้จำนวนเด็กเป็นฐานเพียงอย่างเดียว โรงเรียนขนาดเล็กยิ่งมีนักเรียนน้อยก็ยิ่งได้รับงบประมาณน้อย ทั้งที่ยังมีต้นทุนในการจัดการศึกษาและต้องรักษาคุณภาพให้กับเด็กเช่นเดียวกับโรงเรียนอื่น ซึ่งตนมีแนวคิดใหม่ที่จึงจะนำเรื่อง “ต้นทุนด้านโอกาส” เข้ามาประกอบการจัดสรร โดยโรงเรียนขนาดเล็กหรือโรงเรียนที่มีข้อจำกัดด้านโอกาสอาจได้รับการสนับสนุนมากขึ้น เพื่อช่วยลดความเหลื่อมล้ำและทำให้โรงเรียนมีทรัพยากรเพียงพอต่อการจัดการศึกษา ขณะนี้แนวคิดสูตรดังกล่าวได้ดำเนินการแล้ว เหลือขั้นตอนการพิจารณาอนุมัติ ขณะเดียวกันกระทรวงศึกษาธิการเตรียมยกระดับบทบาทกรรมการสถานศึกษาจากการทำงานเฉพาะแต่ละโรงเรียน สู่การจัดตั้ง “เครือข่ายกรรมการสถานศึกษาระดับตำบล” เพื่อให้โรงเรียนในพื้นที่เดียวกันสามารถเชื่อมโยงและใช้ทรัพยากรร่วมกัน ทั้งครู บุคลากร และทรัพยากรทางการศึกษา โดยขณะนี้อยู่ระหว่างจัดทำร่างประกาศ และคาดว่าจะสามารถขับเคลื่อนได้ในเดือนหน้า
“บริบทของโรงเรียน ปัจจุบันแตกต่างจากอดีต การเดินทางระหว่างหมู่บ้านและชุมชนสะดวกขึ้น ขณะที่จำนวนเด็กเกิดลดลง การมองการศึกษาแยกเป็นรายโรงเรียนจึงอาจไม่เพียงพออีกต่อไป จำเป็นต้องมองภาพรวมในระดับตำบล เพื่อให้โรงเรียนที่มีความพร้อมสามารถแบ่งปันทรัพยากรกับโรงเรียนที่ขาดแคลน และร่วมกันกำหนดทิศทางการจัดการศึกษาในพื้นที่ได้ เมื่อมีเครือข่ายระดับตำบล โรงเรียนจะเริ่มคุยกันว่า ควรทำอย่างไรให้การศึกษามีคุณภาพ หากเห็นว่าการใช้ทรัพยากรร่วมกันทำให้คุณภาพดีขึ้น ก็เป็นเรื่องที่พื้นที่สามารถตัดสินใจร่วมกันได้” นายประเสริฐ กล่าวและว่า สำหรับโครงสร้างเครือข่ายระดับตำบล มีแนวคิดให้ภาคประชาชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเข้ามามีบทบาทมากขึ้น โดยเสนอให้นายกองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งมาจากการเลือกตั้งของประชาชน ทำหน้าที่เป็นประธานเครือข่ายระดับตำบล เพื่อเชื่อมการจัดการศึกษากับชุมชนและคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่อย่างใกล้ชิด
รมว.ศึกษาธิการ ยังกล่าวถึงความสำคัญของ “คุณภาพชีวิตครู”ว่า เพราะการสร้างขวัญกำลังใจให้ครูเป็นเรื่องสำคัญควบคู่กับการลดภาระงาน โดยเฉพาะปัญหาหนี้สินและสวัสดิการ ซึ่งเป็นภาระที่ส่งผลต่อชีวิตและการทำงานของครูโดย ศธ.เตรียมรวบรวมข้อมูลครูที่มีหนี้สินทั่วประเทศ และจำแนกตามระดับความรุนแรงของปัญหา เพื่อออกแบบแนวทางช่วยเหลือ ซึ่งขณะนี้ได้เริ่มหารือกับสถาบันการเงินบางแห่งเกี่ยวกับแนวทางบริหารจัดการหนี้แล้ว แต่ยังไม่เปิดรายละเอียดจนกว่าการดำเนินงานจะมีความชัดเจน ทั้งนี้เพื่อให้ครูมองเห็นแสงสว่างปลายอุโมงค์ ไม่ใช่ว่าเกษียณแล้วก็ยังมองไม่เห็นว่าชีวิตจะเป็นอย่างไร ดังนั้นสวัสดิการครูจะต้องดีขึ้นและเป็นประโยชน์กับครูอย่างแท้จริง เพื่อให้ครูสามารถลดภาระที่กดทับและทุ่มเทกับการจัดการเรียนการสอนได้อย่างเต็มที่
นายประเสริฐ กล่าวอีกว่า การขับเคลื่อนครั้งนี้เป็นการปรับทั้ง “เงิน–คน–โครงสร้าง” ไปพร้อมกัน ตั้งแต่การคิดสูตรค่าใช้จ่ายรายหัวให้โรงเรียนขนาดเล็กได้รับการสนับสนุนตามข้อจำกัดจริง การสร้างเครือข่ายกรรมการสถานศึกษาระดับตำบลเพื่อแชร์ทรัพยากรและเปิดพื้นที่ให้ท้องถิ่นร่วมตัดสินใจ ไปจนถึงการดูแลสวัสดิการและแก้ปัญหาหนี้สินครู เพื่อให้ทั้งโรงเรียน ครู และชุมชนมีศักยภาพในการยกระดับคุณภาพการศึกษาในพื้นที่
